De afgelopen weken schreven we over Claude Fable 5 en Mythos 5, die op last van de Amerikaanse overheid wereldwijd op zwart gingen, en over de G7-top waar de bazen van de AI-bedrijven werden onthaald als staatshoofden. Deze week kreeg dat verhaal een vervolg bij de andere grote speler. OpenAI bracht vrijdag zijn nieuwste modelserie uit, ChatGPT 5.6, en voorlopig alleen bij een twintigtal partners die de overheid stuk voor stuk had goedgekeurd. Volgens OpenAI is de zwaarste variant, Sol, het sterkste model dat het tot nu toe heeft gemaakt, met de nadruk op zelfstandig werken aan code, security en biologie. Op een veelgebruikte programmeertest zet het een nieuw record neer en gaat het net voorbij Mythos 5 van Anthropic. Het is de eerste keer dat een Amerikaans AI-bedrijf een topmodel uitbrengt via een door de overheid beheerde toegangslijst, en OpenAI liet weten deze vorm van overheidscontrole niet als norm te willen.
Wat hieraan opvalt, is dat het geen incident meer is. Twee weken geleden leek het besluit rond Anthropic nog een eenmalige actie tegen een bedrijf. Nu beslist de overheid ook bij de directe concurrent mee over wanneer en aan wie het zwaarste model beschikbaar komt. De juridische haak is een presidentieel besluit van begin juni, dat voorschrijft dat krachtige modellen eerst worden getoetst. Dat besluit heet vrijwillig. In de praktijk gaat het steeds meer op een verplichting lijken. Een kanttekening bij al dat geweld is op zijn plaats, want de prestatiecijfers komen vrijwel allemaal uit de aankondiging van OpenAI zelf en een besloten testronde. Onafhankelijke toetsing is er nog nauwelijks.
Ook bij Anthropic bewoog er ondertussen van alles. Fable 5 blijft voor het brede publiek op zwart, terwijl het zwaardere Mythos 5 volgens berichten weer mag worden gebruikt door een beperkt aantal Amerikaanse organisaties die kritieke infrastructuur beheren. Daarnaast beschuldigt Anthropic het Chinese techbedrijf Alibaba ervan met tienduizenden valse accounts op grote schaal de vaardigheden van Claude te hebben gekopieerd. Dat laat zien hoe deze modellen strategische bezittingen zijn geworden. De zorg gaat allang niet meer alleen over misbruik, want ook het risico dat andere landen de techniek namaken weegt zwaar mee.
Voor het onderwijs scherpt dit het beeld aan dat de afgelopen weken al ontstond. De krachtigste gereedschappen van de leidende Amerikaanse bedrijven komen steeds vaker pas beschikbaar nadat in Washington is bepaald wie ze mag gebruiken. Een Nederlandse school, docent of student staat in die rij per definitie achteraan. Voor je dagelijkse praktijk verandert er voorlopig weinig, want de versies die je nu gebruikt, zoals ChatGPT 5.5, Gemini en Claude Opus, blijven gewoon werken. Wat wel kantelt is de vanzelfsprekendheid. De nieuwste en sterkste AI is iets aan het worden waar je niet zomaar automatisch bij kunt.
