Paus Leo XIV presenteerde onlangs zijn allereerste encycliek, getiteld Magnifica Humanitas (prachtige menselijkheid). Het document gaat volledig over kunstmatige intelligentie en de bescherming van de mens in dit tijdperk. Dat een paus zijn eerste encycliek aan dit onderwerp wijdt, zegt iets over de urgentie die hij eraan toekent. Wat de tekst bijzonder maakt voor onze beroepsgroep: een aanzienlijk deel is gewijd aan onderwijs. De paus benoemt drie zorgen die rechtstreeks aan onze tafel landen.
De eerste zorg is dat AI de nieuwsgierigheid uitdooft. Antwoorden komen zo snel en zo gemakkelijk dat de behoefte om vragen te stellen verdwijnt, juist op het moment dat menselijk denken het hardst nodig is. De paus waarschuwt voor de belofte van de perfecte machine, de verleiding om menselijk denken overbodig te laten lijken. Voor docenten klinkt dit herkenbaar. De opdracht is af, het leren is overgeslagen.
De tweede zorg is dat onderwijssystemen het tempo niet bijhouden. AI maakt bestaande curricula in hoog tempo verouderd. De inrichting van scholen, de fysieke ruimtes, de manier waarop we toetsen en de rol van de docent zelf moeten allemaal opnieuw worden doordacht. De paus pleit nadrukkelijk voor permanente professionalisering, zodat docenten leerlingen kunnen begeleiden in een verantwoord, kritisch en creatief gebruik van AI in plaats van het passief te ondergaan.
De derde zorg betreft de aard van kennis zelf. De paus schetst het beeld van een onderwijssysteem waarin een eindeloze stroom informatie de plek inneemt van onderzoek, reflectie en oordeelsvorming. Kennis raakt gefragmenteerd, het wordt moeilijker om de werkelijkheid als geheel te begrijpen en om diepere vragen over betekenis te stellen. Hij wijst op signalen van dehumanisering die veel onderwijzers nu al herkennen: leerlingen die over veel informatie beschikken zonder daar richting in te vinden.
De paus sluit dit deel niet pessimistisch af. Hij roept op tot een hernieuwd educatief verbond tussen ouders, scholen, geloofsgemeenschappen en overheid. School heeft volgens hem niet de taak om het tempo van het digitale leven bij te houden. School moet juist bieden wat het digitale leven zelf niet kan, namelijk gedeelde tijd om te leren en betrouwbare relaties op te bouwen. Of je nu wel of niet aansluiting voelt bij de kerkelijke context, deze tekst zal de komende tijd zeker terugkomen in discussies over AI in het onderwijs.
