Vandaag presenteerde inspecteur-generaal Alida Oppers De Staat van het Onderwijs 2026.

Vandaag presenteerde inspecteur-generaal Alida Oppers De Staat van het Onderwijs 2026. Een rapport van 148 pagina's waarin AI nadrukkelijker aanwezig is dan in voorgaande edities. Ik heb het doorgelezen en zet hieronder vier observaties op een rij die mij raken als iemand die dagelijks met docenten over dit onderwerp spreekt.

1) Nederlandse docenten voelen zich relatief onvaardig

88% van de po-leraren en 80% van de vo-docenten zegt zelf nog niet over de benodigde kennis en vaardigheden te beschikken om AI effectief in te zetten. Dat is een hoger percentage dan in andere landen. Tegelijk geeft 31 tot 41% van de leraren aan dat hun school onvoldoende digitale tools en infrastructuur heeft. Hier zit dus een dubbele opgave: persoonlijke ontwikkeling én institutionele randvoorwaarden. De inspectie roept scholen op snel professionaliseringsbeleid te ontwikkelen om te voorkomen dat docenten achter de feiten blijven aanlopen.

2) De kloof tussen docent en leerling is nu officieel gemeten

Een kwart van de leraren in het primair onderwijs en een derde van de docenten in het voortgezet onderwijs gebruikt generatieve AI. In het hoger onderwijs zit driekwart van de hbo-studenten en bijna zeven op de tien wo-studenten minstens wekelijks in een chatbot. Bij jongere leerlingen loopt het gebruik internationaal op tot 90%. Wat ik al ruim twee jaar in lezingen vertel, namelijk dat de docent achter de leerling aanloopt, staat nu als feit in een toezichtsrapport. Daarbij valt op dat ongeveer 60% van de wo-studenten geen instructie krijgt over hoe AI te gebruiken, en het meestal ook niet mist.

3) Nederland staat niet in het lijstje van voorlopers

Het rapport noemt Finland, Estland, Zweden en Frankrijk als landen die centrale richtlijnen, brede curriculaire integratie of sectorbrede aanbevelingen hebben rond AI in het onderwijs. Nederland staat in dat kader niet vermeld. Een ongemakkelijke spiegel voor een land dat zich graag als kennisland positioneert.

4) De schoolleider als knelpunt

De inspectie wijst de schoolleider aan als sleutelfiguur voor de verbetering van onderwijskwaliteit. Tegelijk constateert ze dat een derde van de schoolleiders niet aan onderwijskundig leiderschap toekomt door werkdruk en een breed takenpakket. De oproep om snel AI-professionalisering te organiseren landt dus op een bordje dat al overvol is. Hier wreekt zich dat AI-beleid nog te vaak als een nieuw vakje op de takenlijst wordt gezien, terwijl het inmiddels dwars door alle bestaande opgaven heen loopt.

Wat ik eruit haal

Het rapport bevestigt grotendeels het beeld dat docenten die ik in mijn werk spreek zelf al hebben. Er is veel werk aan de winkel!

Welk cijfer uit dit rapport raakt je het meest, en wat doe je er morgen mee in je eigen instelling?

Wil je meer weten over AI in onderwijs en goed op de hoogte blijven van alle relevante ontwikkelingen, kijk dan op https://aivoordocenten.nl/ en schrijf je in voor onze gratis wekelijkse nieuwsbrief https://form.jotform.com/253505341955357