Mijn reactie op het Volkskrant-artikel over AI op school

Ik kreeg een hoop vragen/reacties op het artikel in de Volkskrant van eergisteren. Dit is hoe ik er naar kijk:

Ten eerste: Complimenten aan de auteurs (Laurens Verhagen en Irene de Zwaan voor dit genuanceerde verhaal, want dat zien we te weinig op het gebied van AI in het onderwijs: óf AI wordt gepresenteerd als dé oplossing voor alles, óf als een existentiële bedreiging voor het onderwijs. Dit artikel durft beide perspectieven serieus te nemen.

Wat daarbij belangrijk is: niemand in dit stuk ontkent nog de kracht van AI. Die fase zijn we voorbij. Dat is een belangrijke consensus tussen voor- en tegenstanders. “AI has 99 problems but the lack of capability ain’t one”. De kernvraag is waar we AI wel en niet voor moeten inzetten. En dat is een genuanceerde discussie die we de komende tijd vooral moeten voeren.

De praktijkcasus uit Arnhem (Wim Van der Schouw) laat overtuigend zien wat voor positieve impact het kan hebben in de onderwijspraktijk. Wiskundecijfers die fors stijgen, leerlingen die eerder vastliepen maar nu wél vooruitgang boeken. Dat gebeurt niet door leerlingen vrij los te laten op ChatGPT, maar door AI in te zetten als didactisch hulpmiddel, ingebed in het vak en onder regie van de docent. Gesloten leerapps, geen privacy issues, gericht op concrete leerproblemen, gecombineerd met menselijke begeleiding.

Tegelijkertijd raakt de kritiek van onder anderen Remco Pijpers en Siri Beerends een diepere laag. Hun zorg gaat niet over óf AI werkt, maar waarvoor we het inzetten. AI is uitzonderlijk goed in het ondersteunen van het huidige onderwijssysteem: efficiënter oefenen, betere cijfers, meer meetbaarheid. Maar onderwijs is meer dan optimalisatie. Het gaat ook over denken, worstelen, betekenis geven en relaties. Technologie is ontworpen om frictie te verminderen, terwijl leren juist ontstaat door frictie.

Die spanning herken ik sterk. In het artikel benoem ik zelf het risico op cognitieve luiheid: leerlingen die denkwerk uitbesteden zonder kritisch te controleren wat eruit komt. Dat risico is reëel en zie ik terug in mijn eigen onderwijspraktijk. Maar het antwoord daarop is niet terughoudendheid uit angst, het is bewuste pedagogische keuzes. AI-geletterdheid gaat verder dan leren prompten. Het vraagt om kritisch denken, ethisch besef en inzicht in de beperkingen van technologie. Dat is AI-geletterdheid, zowel voor docenten als leerlingen/studenten. Daar moet je als school structureel in investeren, niet leunen op één enthousiaste aanjager.

Nogmaals: het is een verademing om te zien dat er een artikel kan worden geschreven waar ruimte is voor zowel voor-als tegenargumenten en waarin geen domme uitspraken staan over dingen die AI zogenaamd niet kan wat het al lang kan (bijv. over hallucinaties en bias). Laten we een voorbeeld nemen aan de insteek van dit artikel: AI is niet alleen maar een probleem of alleen maar een oplossing. We moeten dus niet AI blind voor alles gaan inzetten en ook niet volledig negeren/verbieden.